print deze pagina

Verslag Regiomiddag VMDB Noord-Holland 23 april 2016

Thema: ‘Bipolair en zwanger…een probleem?’

Je hebt een bipolaire stoornis en wil graag kinderen, welke afwegingen maak je vooraf? Met wie bespreek je deze? Welke rol spelen naast-betrokkenen daarbij? Hoe bereid je jouw gesprek hierover met de psychiater voor? En wat is de rol van een POP-poli?

Prof.dr. Adriaan Honig, hoogleraar ziekenhuispsychiatrie VUmc, psychiater bij het kernteam van de POP-poli OLVG West Amsterdam, heeft de inleiding op dit thema gehouden. Hij is, samen met de VMDB, de grondlegger van de Psycho Educatie Cursus en de bijbehorende trainingen voor hulpverleners. Tevens erelid van de VMDB.

Moeder van een tweejarige dochter heeft haar ervaringsverhaal verteld, aangevuld door ervaringen van haar partner. Ook de ervaringen van een andere naastbetrokkene, vader van twee dochters, werden gedeeld.

Feiten op een rij:

  • Vrouwen met een bipolaire stoornis hebben 60-80 % kans op stemmingsontregeling tijdens zwangerschap en na de bevalling is de kans op een psychose 20 tot 40 %. Het is dus van groot belang om tijdens de zwangerschap medicatie te blijven nemen om de kans tot ontregeling zo klein mogelijk te houden.
  • Lithium is daarvoor het aangewezen medicijn, geeft het minste risico op afwijkingen bij het kind. Er is wel een licht verhoogd risico op hartafwijkingen (1 op 2000 zwangerschappen bij lithiumgebruik). Tijdens de zwangerschap is de vochthuishouding anders, de lithiumspiegel moet daarom extra in de gaten worden gehouden. Tijdens de bevalling, wanneer er sprake is van regelmatige weeën, is het goed om de dosering tijdelijk te stoppen en direct na de bevalling weer te herstarten. De bevalling vindt vanwege het gebruik van lithium plaats in het ziekenhuis. In 30 % van de gevallen  kan de baby na de bevalling tekenen van onrust laten zien. Deze treden vaak binnen 48 uur na de bevalling op en duren ongeveer twee dagen. Dosering van de lithium is hierop niet van invloed. Borstvoeding bij lithium wordt afgeraden omdat er teveel via de moedermelk bij het kind komt die daar slaperig van wordt.
  • Borstvoeding mag bij de volgende middelen wel gegeven worden:
    Haloperidol (haldol), quetiapine (seroquel) en olanzapine (zyprexa). Alle antipsychotica  geven geen verhoogde kans op aangeboren afwijkingen. De baby kan wel enkele dagen last krijgen van ontwenningsverschijnselen als onrust, wat trillerigheid en wat spugen.
  • Anti-epileptica geven meer kans op aangeboren afwijkingen (open ruggetje, lip/gehemelte spleet, hartafwijkingen, groeivertraging) dan bij lithium.  Met name valproaat (depakine) en carbamazepine (tegretol) zijn gevaarlijk. Met is zaak om, nog voor het zwanger worden, over te schakelen op lithium. Lamotrigine (lamictal) kan wel genomen worden. Er is wel een kleine kans op huiduitslag en leverproblemen. Borstvoeding mag bij valproïnezuur en carbamazepine.
  • Het nemen van slaapmedicatie (benzodiazepines zoals oxazepam en temazepam) wordt afgeraden vanwege meer kans op aangeboren afwijkingen. Bij later gebruik in de zwangerschap is er kans dat, na de geboorte, de baby te slap is en vergeet te ademen. Benzodiazepines zijn namelijk ook spierverslappers.
    Om goed te kunnen slapen is er dus een belangrijke taak weggelegd voor de partner, deze zorgt ’s nachts voor het voeden of legt het kind aan bij de moeder. Medicamenteus is gebruik van quetiapine te overwegen.

Naast aandacht voor de medicatie is ook het maken van een preventieplan belangrijk. Het is goed om het signaleringsplan aan te passen op de zwangerschap en de tijd na de bevalling. Ook nu is het onderkennen van de eerste signalen van groot belang: Zijn er slaapproblemen? Last van agitatie? Wie trekt aan de bel als het niet goed lijkt te gaan? Welke maatregelen worden er genomen wanneer er sprake is van een beginnende terugval? Het is belangrijk dat het signaleringsplan ook bekend is bij de behandelaar en de verloskundige.

Helaas is bij de diagnose bipolaire stoornis een zwangerschap een risicovolle periode om een terugval te krijgen. Toch is het geen reden om, als die wens leeft, niet aan kinderen te beginnen. Een goede voorbereiding, de juiste instelling op medicatie en een goed vangnet verkleinen het risico op een episode.

Een belangrijk adviescentrum is de POP-poli. POP staat voor: Psychiatrie, Obstetrie (verloskunde) en Pediatrie (kindergeneeskunde). Het team van een POP-polikliniek bestaat in ieder geval uit een kinderarts, gynaecoloog en psychiater. Na een telefonische intake volgt er een gezamenlijk consult waarbij het team met een advies komt dat ook, na toestemming, wordt doorgestuurd naar de verwijzer. De POP-poli heeft een wekelijks spreekuur voor verwijzers.
In de 34ste week van de zwangerschap bezoekt de patiënte nogmaals de POP-poli en krijgt zij een rondleiding over de kraam- en verlosafdeling. Na de bevalling blijft de kraamvrouw nog enkele dagen in het ziekenhuis. Bij een thuisbevalling wordt ook aangeraden binnen 8 uur na bevalling alsnog  een aantal dagen op de kraamafdeling te komen. De verpleegkundigen op de kraamafdeling zijn geschoold en hebben ervaring in de psychiatrie. Enige tijd na de bevalling is er een eindgesprek met het team van de POP-poli. Belangrijk is om, als je zwangerschap overweegt, in overleg met je behandelaar al naar een POP-poli te gaan voor advies.

Ook als de bevalling in een ander ziekenhuis plaatsvindt waar geen POP-poli is, kan er doorverwezen worden naar een ziekenhuis met POP-poli. Een POP-poli heeft meestal  geen wachtlijst. Bij de POP-poli van het OLVG in Amsterdam kan men altijd terecht voor een intake. Zie ook www.poppoli.nl

Onderzoek:

Er worden 130 vrouwen met een bipolaire stoornis, of een eerder na de bevalling doorgemaakte psychose, gezocht. Dit kunnen vrouwen zijn die reeds zwanger zijn of zij die dit willen worden. De vraag is of zij willen deelnemen aan een onderzoek of slaapverstoring tijdens de zwangerschap en in de periode rondom de bevalling een voorspeller is voor het ontstaan van depressieve, (hypo)manische of psychotische verschijnselen in de periode na de bevalling.

Door dit onderzoek wordt beter inzicht verkregen in de specifieke rol van slaapverstoring en, meer in het algemeen, in het beloop van de bipolaire stoornis tijdens de zwangerschap en na de bevalling.

Meer kennis over de invloed van slaapverstoring tijdens de zwangerschap en de periode rondom de bevalling kan helpen bij het ontwikkelen van richtlijnen voor preventie en behandeling van psychoses en depressies die ontstaan na de bevalling bij vrouwen met een verhoogd risico hierop. Meer informatie is te vinden op:  centrumbipolairestoornissen.dimence.nl/content/medisch.